“ปูราชินี” ปูน้ำจืดสามสีทรงคุณค่าของโลก ค้นพบโดยอาจารย์คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

4 ธันวาคม 2568

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงให้ความสำคัญกับงานวิทยาศาสตร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานทางด้านวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมและวิทยาศาสตร์การเกษตร ทรงสนับสนุนงานด้านการอนุรักษ์พันธุ์พืช พันธุ์สัตว์ และสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง ทรงริเริ่มโครงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ซึ่งสะท้อนให้เห็นพระวิสัยทัศน์ทางวิทยาศาสตร์เชิงนิเวศ พระราชดำริและพระราชกรณียกิจของพระองค์เป็นแรงบันดาลใจให้สถาบันการศึกษาและหน่วยงานวิจัยในประเทศไทยหันมาให้ความสำคัญกับการวิจัยเชิงอนุรักษ์มากขึ้น โดยเฉพาะในสาขาชีววิทยา สิ่งแวดล้อม และเทคโนโลยีชีวภาพ เพื่อสืบสานแนวพระราชดำริในการพัฒนาอย่างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
สถาบันต่าง ๆ ทางวิทยาศาสตร์ สวนพฤกษศาสตร์ และพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาได้อัญเชิญพระนามาภิไธยไว้ในชื่อการค้นพบสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่และพรรณไม้ เพื่อเทิดพระเกียรติคุณของพระองค์ท่านที่ทรงมีต่อการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของไทย

หนึ่งในผลงานวิจัยของคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ ที่เป็นสัญลักษณ์ของการเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงทางด้านวิทยาศาสตร์คือการค้นพบ “ปูราชินี” ซึ่งเป็นปูน้ำจืดชนิดหนึ่งที่มีสีสันงดงามจนได้รับการตั้งชื่อว่า “ปูราชินี” เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในวาระที่ทรงเจริญพระชนมายุครบ 60 พรรษา ทั้งนี้จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้รับพระราชทานพระราชานุญาตให้อัญเชิญพระนามาภิไธยของพระองค์ท่านเป็นนามปูน้ำจืดชนิดใหม่ของโลก เมื่อวันที่ 23 ธันวาคม 2534

“ปูราชินี” มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Thaiphusa sirikit (Naiyanetr, 1992) ชื่อพื้นบ้านคือ ปูสามสี ปูไตรรงค์ ปูป่า ชื่อสามัญ Regal Crab, Terrestrial Crab ถูกค้นพบเมื่อปี 2526 โดยนายสุรพล ดวงแข เมื่อครั้งเป็นนักศึกษาปริญญาโท มหาวิทยาลัยมหิดล และ ศ.กิตติคุณ ไพบูลย์ นัยเนตร อาจารย์ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ค้นพบที่ลำธารในป่าของบ้านน้ำโจน อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี ปัจจุบันมีรายงานการค้นพบเพิ่มเติมที่ตำบลห้วยเขย่ง อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี
ลักษณะเด่นของปูราชินี มีสามสีคือแดง ขาว น้ำเงินม่วงดำ โดยขาเดินทั้ง 4 คู่เป็นสีแดง ด้านข้างของกระดองทั้งสองพร้อมด้วยก้ามหนีบทั้งสองข้างเป็นสีขาว ตรงกลางกระดองพร้อมด้วยเบ้าตาเป็นสีน้ำเงินม่วงดำ บริเวณริมฝีปากเป็นสีแดง กระดองนูนเรียบมีความกว้างมากกว่าความยาว ขนาดความกว้างของกระดอง 17 – 48 ม.ม. ปูชนิดนี้เมื่อโตเต็มที่จะมีกระดองกว้างประมาณ 5 เซนติเมตร

ปูราชินีมักอาศัยอยู่บริเวณสองข้างลำธารและเนินเขา ขุดรูอยู่ลึกครึ่งเมตรถึงหนึ่งเมตร ในฤดูฝนจะออกจากรูเพื่อผสมพันธุ์และลอกคราบ เผยให้เห็นสีสันที่สดใสงดงามสมพระนาม “ปูราชินี” ปูน้ำจืดอันทรงคุณค่าของโลก ปูราชินีเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535
การค้นพบ “ปูราชินี” ไม่เพียงสร้างความภาคภูมิใจให้แก่วงการวิทยาศาสตร์ไทย แต่ยังแสดงถึงความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติในประเทศที่รอการค้นพบอีกมากมาย
พบกับ “ปูราชินี” และนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในงาน “พิพิธภัณฑ์ยามค่ำคืน” (Night at the Museum) ระหว่างวันที่ 12 – 14 ธันวาคม 2568 เวลา 16.00–22.00 น. ณ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ

ขอขอบคุณข้อมูล

นิทรรศการเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชินีพันปีหลวง ในการประชุมวิชาการนานาชาติด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมทางเทคโนโลยี ครั้งที่ 51 (STT51)
หนังสือ “กั้ง กุ้ง และปูของประเทศไทยที่ได้รับพระราชทานชื่อวิทยาศาสตร์” โดย ศ.กิตติคุณ ไพบูลย์ นัยเนตร ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย