OSener ชุดกิจกรรมศิลปะเพื่อคนวัย 50+ เติมเต็มวันว่าง และเห็นคุณค่าตัวเอง

เวลาพูดถึง “กิจกรรมสำหรับผู้สูงวัย” หลายคนอาจนึกถึงการฝึกสมอง เกมจับคู่ หรือกิจกรรมเพื่อสุขภาพทั่วไป แต่ในบูธเล็ก ๆ ของประเทศไทยภายในงาน The 11th International Exhibition of Inventions (IEI 2025) ที่นครกวางโจว ประเทศจีน มีคนจำนวนมากกำลังหัวเราะกับภาพวาดหน้าตัวเอง เล่าเรื่องอาหารจานโปรดให้คนแปลกหน้าฟัง และนั่งดมกลิ่นดอกไม้พร้อมย้อนนึกถึงความทรงจำในอดีต

ทั้งหมดนั้นคือส่วนหนึ่งของ “โอซีเนอร์” (Osener) ชุดกิจกรรมศิลปะเพื่อผู้ใหญ่วัย 50+ และผู้สูงอายุ ผลงานของรองศาสตราจารย์ ดร.ขนบพร แสงวณิช สาขาวิชาศิลปศึกษา ภาควิชาศิลปะ ดนตรีและนาฏศิลป์ศึกษา คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่พัฒนาต่อยอดจากงานวิจัยด้านการเรียนการสอนศิลปะ สุขภาวะ และการกระตุ้นประสาทสัมผัสสำหรับผู้สูงวัย

สิ่งที่น่าสนใจ คือ โอซีเนอร์ (Osener) ไม่ได้เริ่มจากคำถามว่า “จะสอนศิลปะอย่างไร” แต่เริ่มจากคำถามว่า “จะทำอย่างไรให้ผู้คนกลับมารู้สึกเชื่อมโยงกับตัวเองและคนรอบข้างอีกครั้ง”

ภายในบูธ ผู้เข้าร่วมกิจกรรมหลายคนเริ่มจากความเขิน บางคนบอกว่า “วาดรูปไม่เป็น” บางคนคิดว่าตัวเองไม่มีความสามารถด้านศิลปะ แต่เมื่อเริ่มกิจกรรม ทุกอย่างกลับเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว

บางคนหัวเราะเมื่อเห็นว่าตัวเองวาดหน้าออกมาแปลกกว่าที่คิด บางคนเพิ่งสังเกตว่าตาของตัวเองสองข้างไม่เท่ากัน บางคนเพิ่งเห็นไฝบนใบหน้าตัวเองชัด ๆ เป็นครั้งแรก ขณะที่อีกหลายคนเมื่อได้กลิ่นจากเทียนหอม ก็เริ่มเล่าเรื่องบ้าน อาหาร ครอบครัว หรือช่วงเวลาที่มีความสุขในอดีตออกมาให้ฟัง

โอซีเนอร์ (Osener) มาจากคำว่า Observation Sensibility Energy หรือแนวคิดเรื่อง “การเติมพลังชีวิตผ่านการสังเกต การรับรู้ และประสบการณ์ทางสุนทรียะ” โดยออกแบบให้เหมาะกับผู้ใหญ่วัย 50+ และผู้สูงอายุเป็นหลัก

ชุดกิจกรรมประกอบด้วย 3 กิจกรรมหลักที่ดูเรียบง่าย แต่แฝงกระบวนการกระตุ้นการรับรู้และความสัมพันธ์ทางอารมณ์ไว้อย่างน่าสนใจ

กิจกรรมแรก Draw a Line with My Identity เป็นการวาดใบหน้าตัวเองด้วยเส้นเดียวแบบไม่ยกมือ จุดสำคัญไม่ใช่ความสวยงาม แต่คือการ “มองเห็นตัวเอง” อย่างตั้งใจอีกครั้ง ผู้เล่นจะวาดหลายรอบ แล้วเลือกภาพที่ตัวเองชอบที่สุดมาเล่าความรู้สึกระหว่างทำกิจกรรม

กิจกรรมที่สอง Smell & Tell Memory Game ใช้กลิ่นจากเทียนหอม เช่น มะลิ ตะไคร้ ดอกบัว และกล้วยไม้ เพื่อกระตุ้นความทรงจำและอารมณ์เชิงบวก ผู้เล่นจะถ่ายทอดสิ่งที่นึกถึงออกมาเป็นภาพวาดหรือสัญลักษณ์ง่าย ๆ บางคนคิดถึงบ้านเกิด บางคนนึกถึงอาหารในวัยเด็ก หรือช่วงเวลาที่อบอุ่นกับครอบครัว

ส่วนกิจกรรม My Happiness Map เป็นบอร์ดเกมที่ไม่ได้เน้นการแข่งขัน แต่เน้นการแบ่งปันเรื่องราวชีวิต ผู้เล่นจะสุ่มการ์ดคำถาม เช่น “เพลงโปรด” “ต้นไม้ที่รัก” หรือ “อาหารที่ชอบที่สุด” แล้ววาดหรือเล่าเรื่องของตัวเองให้คนรอบข้างฟัง ทำให้เกิดบทสนทนา เสียงหัวเราะ และการเชื่อมโยงระหว่างผู้เล่นโดยธรรมชาติ

เบื้องหลังของโอซีเนอร์ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงจากแรงบันดาลใจ แต่พัฒนามาจากงานวิจัยที่ต่อเนื่องมายาวนาน ตั้งแต่การศึกษากิจกรรมศิลปะเพื่อช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตและการรับมือภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ ไปจนถึงการออกแบบ “ประสบการณ์สุนทรียะ” เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่วัยสูงอายุ

ผลการศึกษาพบว่าผู้เข้าร่วมกิจกรรมจำนวนมากรู้สึกผ่อนคลาย มีความสุข และมีความเครียดลดลงหลังทำกิจกรรมศิลปะ โดยกว่า 85% สะท้อนว่าศิลปะช่วยสร้างความสงบทางจิตใจและทำให้รู้สึกดีกับตัวเองมากขึ้น

แนวคิดสำคัญของโอซีเนอร์ คือ “ศิลปะไม่จำเป็นต้องยาก” และ “ศิลปะไม่ใช่เรื่องของคนเก่งเท่านั้น” แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้คนได้หยุดอยู่นิ่งๆ สังเกตเกี่ยวกับความงาม เรียนรู้ที่จะใช้ประสาทสัมผัส ฟัง รับรู้เกี่ยวกับตนเองและเชื่อมโยงกับผู้คนรอบข้างอีกครั้ง

ในอนาคต ทีมผู้พัฒนามีแผนต่อยอดโอซีเนอร์ไปสู่รูปแบบออนไลน์ ชุดกิจกรรมพร้อมคู่มือ เวิร์คชอป รวมถึงการพัฒนาในรูปแบบ VR, AR และแอปพลิเคชัน เพื่อให้ผู้ใหญ่และผู้สูงวัยสามารถเข้าถึงกิจกรรมได้ง่ายขึ้นในชีวิตประจำวัน  

ท้ายที่สุดโอซีเนอร์อาจไม่ได้เป็นเพียง “ชุดกิจกรรมศิลปะ” แต่เป็นศิลปะที่กำลังชวนให้ทุกคนกลับมามองเห็นว่า ความสุขเล็ก ๆ การได้พูดคุย การได้หัวเราะ การได้ใช้เวลากับตัวเองสังเกตเกี่ยวกับความงามและการสื่อสารกับคนรอบตัวจากประสบการณ์เชิงบวก อาจเป็นสิ่งสำคัญที่สุดอย่างหนึ่งของการเตรียมตัวเข้าสู่วัยสูงอายุอย่างมีคุณภาพ