น้อมรำลึกในพระกรุณาธิคุณสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ  ผู้ทรงเปี่ยมด้วยพระเมตตาต่อสรรพสัตว์

สำหรับผู้ที่มีโอกาสถวายงานใกล้ชิด สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา พระองค์ท่านมิได้ทรงเป็นเพียงพระบรมวงศานุวงศ์ผู้ทรงปฏิบัติพระกรณียกิจนานัปการเพื่อประเทศชาติ หากยังทรงเป็นผู้เปี่ยมด้วยพระเมตตาอันหาที่สุดมิได้ต่อสรรพชีวิต โดยเฉพาะสัตว์ทั้งหลายที่ไม่อาจเปล่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือได้ด้วยตนเอง

ตลอดระยะเวลาที่ข้าพเจ้าได้มีโอกาสถวายงานด้านสัตวแพทย์และการอนุรักษ์สัตว์ป่า ข้าพเจ้าได้ประจักษ์อย่างชัดแจ้งถึงพระเมตตาอันงดงามของพระองค์ท่านในทุกครั้งที่เสด็จร่วมกิจกรรมเกี่ยวกับสัตว์และสิ่งแวดล้อม พระองค์มิได้ทอดพระเนตรสัตว์เพียงในฐานะทรัพยากรธรรมชาติ หากทรงมองเห็นคุณค่า ความรู้สึก และศักดิ์ศรีของทุกชีวิตอย่างแท้จริง

พระองค์ท่านเคยเสด็จร่วมโครงการ “คืนชีวิตสู่ธรรมชาติ” เพื่อปล่อยเต่าน้ำจืดคืนสู่แหล่งอาศัยตามธรรมชาติ ซึ่งดำเนินการโดยศูนย์วิจัยโรคสัตว์น้ำ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับชมรมรักเต่า ถึงสามครั้ง ทุกครั้งที่เสด็จมาร่วมกิจกรรม พระองค์ทรงซักถามถึงสวัสดิภาพสัตว์ ความเหมาะสมของพื้นที่ปล่อย ตลอดจนโอกาสในการดำรงชีวิตของสัตว์ภายหลังกลับคืนสู่ธรรมชาติ แสดงให้เห็นถึงความห่วงใยที่มิได้เกิดจากพระราชภารกิจ หากเกิดจากพระเมตตาอันแท้จริงที่ทรงมีต่อสรรพชีวิต

อีกเหตุการณ์หนึ่งที่ยังคงตราตรึงอยู่ในความทรงจำของข้าพเจ้า คือเมื่อพระองค์ท่านเสด็จร่วมกิจกรรมที่อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี และทรงปล่อยเต่าน้ำจืดคืนสู่ธรรมชาติ แต่เต่าตัวหนึ่งกลับคลานย้อนมาหาพระบาทถึงห้าครั้ง ราวกับไม่ยอมจากไป พระองค์จึงทรงมีพระเมตตารับไว้ในพระอุปถัมภ์ และพระราชทานนามว่า “เจ้าจอมบึง” พร้อมรับสั่งอย่างทรงอารมณ์ขันว่า จากเดิมที่เป็น “เต่าจรจัด” ได้กลายมาเป็น “เต่าทรงเลี้ยง” แล้ว

จากนั้นพระองค์ทรงมอบหมายให้ข้าพเจ้าจัดหาสถานที่เลี้ยงดูที่เหมาะสมตามธรรมชาติ รวมทั้งหาเพื่อนให้แก่เจ้าจอมบึง เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข เหตุการณ์เล็ก ๆ นี้สะท้อนพระราชหฤทัยอันอ่อนโยนที่ทรงมีต่อสัตว์ทุกตัว และแสดงให้เห็นว่าพระองค์ทรงเห็นคุณค่าของชีวิต แม้ในสัตว์ตัวเล็ก ๆ ที่หลายคนอาจมองข้าม

อีกครั้งหนึ่ง ณ อ่างเก็บน้ำบางพระ เมื่อพระองค์ทอดพระเนตรเห็นลิงมาร์โมเสตของกลางจากคดีลักลอบค้าสัตว์ป่า ซึ่งถูกเลี้ยงอยู่ในพื้นที่คับแคบและไม่เหมาะสม พระองค์ทรงมีพระเมตตารับสั่งให้ปรับปรุงสถานที่เลี้ยงดูให้กว้างขวางขึ้น เพื่อให้สัตว์เหล่านั้นมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นตามสมควรแก่ธรรมชาติของตน เหตุการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงพระราชหฤทัยที่ละเอียดอ่อนและเปี่ยมด้วยความกรุณา แม้ต่อสัตว์ตัวเล็ก ๆ ที่ผู้คนจำนวนมากอาจมิได้ให้ความสำคัญ

พระองค์ท่านยังทรงมีพระเมตตาต่อสัตว์พิการและสัตว์ที่ถูกทอดทิ้งเป็นอย่างยิ่ง ทรงรับสุนัขพิการหลายตัวไว้ในพระอุปถัมภ์ และทรงเอาใจใส่ดูแลอย่างใกล้ชิด โปรดให้จัดหาอุปกรณ์ช่วยเหลือต่าง ๆ เพื่อให้สัตว์เหล่านั้นสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีศักดิ์ศรีและมีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

ผู้ที่ได้พบเห็นต่างสัมผัสได้ถึงสายใยแห่งความรักและความไว้วางใจที่สัตว์เหล่านั้นมีต่อพระองค์อย่างลึกซึ้ง แม้แต่สุนัขพันธุ์บางแก้ว ซึ่งโดยธรรมชาติมักหวงถิ่นและไม่คุ้นเคยกับคนแปลกหน้า ก็ยังแสดงความอ่อนโยนและยอมให้พระองค์ทรงสัมผัสได้อย่างสงบ ราวกับรับรู้ถึงความรักและความปรารถนาดีที่พระองค์ทรงมอบให้

นอกเหนือจากพระเมตตาที่ทรงมีต่อสัตว์ในความดูแลแล้ว พระองค์ยังทรงสนพระทัยในวิถีชีวิต พฤติกรรม และธรรมชาติของสัตว์ทุกชนิดอย่างแท้จริง ทรงเลี้ยงสัตว์หลากหลายประเภท ทั้งสุนัข แมว ปลา สัตว์น้ำ สัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์ชนิดอื่น ๆ อีกมากมาย พร้อมทั้งทรงศึกษารายละเอียดเกี่ยวกับการดำรงชีวิตและความต้องการตามธรรมชาติของสัตว์เหล่านั้นอยู่เสมอ

หลายครั้งที่ผู้ถวายงานได้ประจักษ์ถึงพระอัจฉริยภาพและความใฝ่รู้ของพระองค์จากคำถามที่ทรงมีต่อพฤติกรรมสัตว์ต่าง ๆ ซึ่งมิใช่เพียงการทอดพระเนตรผ่าน ๆ หากแต่ทรงพยายามทำความเข้าใจโลกของสัตว์จากมุมมองของตัวสัตว์เอง

ครั้งหนึ่ง พระองค์ทรงสนพระทัยเป็นอย่างยิ่งเกี่ยวกับกรณีตัวเงินตัวทองภายในสวนสัตว์ดุสิตที่สามารถออกจากพื้นที่เลี้ยงและไปปรากฏอยู่ภายนอกได้ พระองค์ทรงตั้งข้อสังเกตและโปรดให้มีการศึกษาถึงเส้นทางการเคลื่อนที่ ตลอดจนพฤติกรรมและความสามารถในการเอาตัวรอดของสัตว์ดังกล่าว เพื่อทำความเข้าใจธรรมชาติของสัตว์อย่างลึกซึ้ง

เหตุการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าพระองค์มิได้ทรงสนพระทัยเฉพาะสัตว์เลี้ยงที่ใกล้ชิดพระองค์เท่านั้น หากยังทรงให้ความสำคัญกับชีวิตของสัตว์ทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นสัตว์เลี้ยง สัตว์ป่า สัตว์น้ำ หรือสัตว์เลื้อยคลาน พระองค์ทรงมองเห็นคุณค่าและความน่าอัศจรรย์ของชีวิตในทุกสรรพสิ่ง และทรงเรียนรู้ธรรมชาติของสัตว์แต่ละชนิดด้วยความเคารพและความเมตตาเสมอมา

พระองค์ท่านเคยเสด็จร่วมกิจกรรมเดิน–วิ่งการกุศลของคณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พร้อมทั้งทรงโปรดให้นำสุนัขทรงเลี้ยงเข้าร่วมกิจกรรมด้วย โดยทรงห่วงใยถึงความปลอดภัยและสวัสดิภาพของสัตว์ทุกตัว จนมีพระดำริให้จัดการตรวจสุขภาพสัตว์ภายในงานอย่างเหมาะสม สะท้อนให้เห็นถึงความใส่พระทัยในรายละเอียดและความรับผิดชอบต่อชีวิตสัตว์ทุกชีวิตที่อยู่ภายใต้การดูแล

เรื่องราวเหล่านี้อาจมิได้ปรากฏอยู่ในบันทึกพระราชกรณียกิจอย่างเป็นทางการ หากแต่สำหรับผู้ที่มีโอกาสถวายงานใกล้ชิด ล้วนเป็นภาพความทรงจำอันล้ำค่าที่สะท้อนพระราชหฤทัยอันงดงามของพระองค์ได้อย่างชัดเจน เป็นพระเมตตาที่มิได้เลือกชนชั้น มิได้เลือกเผ่าพันธุ์ และมิได้จำกัดอยู่เฉพาะมนุษย์ หากแผ่ไพศาลไปสู่สรรพชีวิตทุกชีวิตอย่างเสมอภาค

สัตว์ทั้งหลายอาจมิอาจกล่าวคำขอบคุณได้ด้วยถ้อยคำ แต่ชีวิตน้อยใหญ่จำนวนมากได้มีโอกาสได้รับความเมตตา ความปลอดภัย และความหวัง เพราะพระราชหฤทัยอันงดงามของพระองค์ท่าน พระเมตตานั้นจะยังคงงอกงามอยู่ในงานด้านสวัสดิภาพสัตว์และการอนุรักษ์ธรรมชาติของประเทศไทยตราบนานเท่านาน

สำหรับข้าพเจ้า พระองค์ท่านทรงเป็นแบบอย่างแห่งความเมตตา ความเสียสละ และการอุทิศพระองค์เพื่อประโยชน์สุขของผู้คนและสรรพชีวิต พระจริยวัตรอันงดงามที่ทรงปฏิบัติต่อทั้งมนุษย์และสัตว์ ตลอดจนพระราชปณิธานในการส่งเสริมสวัสดิภาพสัตว์และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ได้สร้างแรงบันดาลใจแก่ผู้ปฏิบัติงานด้านสัตวแพทย์และการอนุรักษ์จำนวนมาก ให้ตระหนักถึงคุณค่าของทุกชีวิต และมุ่งมั่นทำหน้าที่เพื่อประโยชน์ส่วนรวมด้วยความเมตตาและความรับผิดชอบ

ในวาระแห่งความอาลัยนี้ ข้าพเจ้าขอน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ และขอถวายความอาลัยด้วยความเคารพรักอย่างสุดซึ้ง พระเกียรติคุณ พระจริยวัตรอันงดงาม และพระเมตตาธรรมของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา จักสถิตอยู่ในดวงใจของปวงชนชาวไทย ตลอดจนผู้ที่เคยมีโอกาสถวายงานใกล้ชิดตราบนานเท่านาน

แม้กาลเวลาจะผ่านพ้นไป แต่พระเมตตาที่พระองค์ทรงมีต่อสรรพชีวิตจะยังคงได้รับการจดจำ และจะเป็นแสงสว่างนำทางให้ผู้ปฏิบัติงานด้านสัตวแพทย์ การอนุรักษ์ และการคุ้มครองสวัสดิภาพสัตว์ ได้ดำรงมั่นในอุดมการณ์แห่งความกรุณาและการรับใช้สังคมสืบไป

ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้

ศาสตราจารย์ สัตวแพทย์หญิง ดร.นันทริกา ชันซื่อ

(สพ.บ. จุฬาฯ รุ่นที่ 45)

อาจารย์ประจำคณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย